महिमा किस्ताबन्दीको

बुधबार माधवकुमार नेपालको नेतृत्वको मन्त्रिपरिषद चौथो किस्तामा विस्तार भयो । विहीबारका क वर्गका नेपाली दैनिक पत्रिकाले लेखे चौथो किस्तामा पनि मन्त्रिपरिषद् विस्तार अधूरै ।
गोरखापत्र संस्थान कर्मचारी बहुद्देश्यीय सहकारी संस्था लिमिटेडका मित्र रामकुमार बस्नेतलाई हरेक महिनाको १ गतेदेखि ४ गतेसम्म बोल्न पनि फुर्सद हुँदैन । सहकारीबाट सेवा लिएका सेवाग्राहीबाट मासिक किस्ता संकलन गर्नुपर्ने कारणले । डेस्कटप कम्प्युटरको एकवर्षे किस्ता चुक्ता गरिसकेको म अहिले पनि डिजिटल क्यामेराको किस्ता चुकाउँदै छु । उता, ल्यापटप किन्दा संस्थानबाट लिएको सापटीको किस्ता बुझाउँदा आफ्नो मासिक बजेट नै ढलपल हुन खोज्छ ।
संस्थानमा धेरै साथीहरु छन् जो मोटरबाइकको किस्ता तिर्दै छन् । बेलाबखत भेटिएका लाहुरे मामाहरु हरेक अंग्रेजी महिनाको शुरुको साता पेन्सन बुझ्दै गाडीको किस्ता बुझाइरहेको देख्छु । स्तर नमिले पनि साथी बनेका एक दुई जना चिकित्सक र इन्जिनियर साथीहरु फ्ल्याटको किस्ताको कुरा बेलाबखत सोध्नै नपरीकन ओकल्छन् ।
केहीवर्ष अगाडि पत्रपत्रिकामा विज्ञापन छापिने गर्दथ्यो आइरनदेखि गाडीसम्म किस्ताबन्दीमा । आजकल त्यस्तो एकमुष्ट विज्ञापन नदेखेको त धेरै भयो । तर गुण कोअपरेटिभले चाहिा केही महिना अगाडिसम्म किस्ताबन्दीमा मोबाइल सेट दिने विज्ञापन गर्दै आएको थियो ।
हुन पनि किस्ताबन्दीको सुविधा कहाँसम्म छैन ? मोवाइल सेट, आइरन, टेलिभिजन, डिभिडी, क्यामेरा, फर्निचर, मोटरसाइकल, गाडी, घर, हवाइजहाज के चाहियो ? सबै किस्ताबन्दीमा उपलब्ध छन् । यी त सुनिएकै बुझिएकै थियो तर सरकारसमेत किस्ताबन्दीमा बन्न थालेपछि किस्ताबन्दीको महिमा चुलिएको विश्लेषण मनमनै गर्दैथिएँ । गोरखापत्रको फीचर शाखाका सहकर्मी दाइ कमल रिजालले सुनाउनुभयो - हुँदाहुँदा अब त घर बनाउने डकर्मीले पनि किस्ताबन्दीमा काम गर्न थाले, आज आयो अनि एक सातापछि ।
अर्कोतिर बसेर लेख सम्पादन गरिरहेका दाइ निर्मलकुमार आचार्यले मौनता तोड्दै भन्नुभयो - त्यतिसम्म किस्ताबन्दी त ठिकै हो तर यो क्रम बढ्दै गएर हजामसम्म पुग्यो भने चाहिँ कस्तो होला ???

बोक्सी उत्रेको साक्षी

राजधानीको एक गाउँमा शिक्षिका विमला लामाले कल्लीकुमारी विश्वकर्मालाई बोक्सीको पगरी गुथाउँदै दिशा खुवाएको घटनापछि मनमा एउटा तीखो बोक्सी काँडा पस्यो - आखिर शिक्षकजस्तो गाउँका अशिक्षित, अर्धशिक्षित, अर्धदीक्षितहरुलाई अन्धविश्वासबाट वैज्ञानिक बाटो देखाउनुपर्ने विमलाले किन यस्तो गरिन् ? जेठ २६ गतेको कान्तिपुर दैनिकमा एउटा लेख छापियो - महिला हिँसा गर्नेमा शिक्षितहरु अगाडि । जेठ २८ को नागरिक दैनिकमा विमलाले बोक्सीको आरोप लगाउनु आफ्नो गल्ती स्वीकारिन् । खाटा बसिसकेको तर खिल निस्किनसकेको बोक्सी काँडाको घाउ यी सन्दर्भले अझ चस्कायो ।

२०५४/५६ को आधावर्ष तेह्रथुम, आठराईको इवामा बिताउने अवसर यो ब्लगरले पाएको थियो । माइली फूपूको आँगनसँगै जोडिएको थियो उहाँको जेठाजुको घर । फूपूकी जेठानी दिदी बारम्बार बिरामी हुने गर्दथिन् । कहिले कोखामा घोच्यो । कहिले सोला हान्यो । कहिले के कहिले के ? पाँच छोरा, एक छोरीकी आमा उनी एक सातामा दुईपटक बिसञ्चो भएको हुँदा छोरा छोरी त माउ बिनाको चल्ला जस्तै भइएला कि भनी पिरोलिन्थे । त्यो भन्दा पनि चिन्ता त उनका श्रीमानमा छाउँथ्यो । 

एक छोरा एक छोरी एसएलसी पास गरेका भए पनि जब उनी बिरामी हुन्थिन् उनलाई न त स्वास्थ्य चौकी लगिँदैन्थ्यो । न त खुवाइन्थ्यो कुनै औषधिमूलो नै । त्यसो त स्वास्थ्य चौकी पनि पायकमा भने थिएन । जब उनी बिरामी हुन्थिन् घरमा आउँथे चुहान कान्छा जो गाउँका थोरबहुत कहलिएका धामी थिए । चुहान कान्छाले विभिन्न जातिका मसानको नाम पुकार्दै जान्थे, उनी बिस्तारै काम्न थाल्थिन् । तीव्र गतिमा काम्दै जाँदा अनुहार उनको भए पनि आवाज र हाउभाउ अर्कैको आउँथ्यो । म फौदे झाँक्री हुँ । मलाई लैनो भैँसी देऊ । मलाई तिल्के बोको देऊ’ उनले फलाक्ने भाषा यस्तै हुन्थ्यो ।

उनको बक सुनेपछि उनका श्रीमान् उनले लिएको नामप्रति यति आक्रोशीत हुन्थे उनमा धैर्यताको सीमा बाँध्न मुस्किल हुन्थ्यो । गाउँले शब्दमा बक उत्रेपछि बर्बराइरहेका श्रीमती चाहिँ आफ्ना श्रीमानलाई भन्थिन् - ए दीपकका बा राति हुँदो किन यसरी कराको । श्रीमान चाहिँले अहिले तैाले के भनेको थिइस्’ भन्दा उनी हँ, मैले कहिले के भनेा र ?’ भन्दै उल्टै जिज्ञासा पो गर्थिन् । 

यस्तैमा एकदिन बक सुनेपछि श्रीमान् खपिनसक्नु रिसाए । ए दीपक ले खुकुरी । आज म फौदेलाई छाड्दिनँ । कति दुःख खेप्नु मैले ? एक दिन होइन दुई दिन होइन’ भन्दै बुढा त खुकुरी बोकेर फौदे झाँक्रीको घरतिर फटाफट उक्लिन लागे । अब परेन फसाद । रिसको झोँकमा कतै बुढाले फौदेलाई हान्दिने पो हुन् कि अथवा आफ्नो रक्षा गर्न फौदेले नै हान्ने हो कि ? हत्त न पत्त हामी तीनभाइ लाठेले बुढालाई झ्याइँकुटी बनाएर घर फर्कायौँ । 

मैले मेरो जहान निको पार्न के गरिनँ । हल गोरु बेचेँ । लैनो भैँसी बेचेँ । खसी, बाख्रा, कुखुरा नाथे त कति हो कत्ति । मेरो फलाना ठाउँको खलाखेत नै गयो । ल भन त भदै मैले अब कति सम्झिएर बस्ने ?’ बुढाको बोलीमा अन्तरआत्माको चित्कार थियो । 

सोचेँ, अहिले पनि सोच्छु -वास्तवमा भइरहेको के हो ? वास्तवमै बोक्सा-बोक्सी हुन्छन् ? अथवा त्यो धामीको खाने मेसो मात्र हो ? यदि त्यसो हो भने फौदे झाँक्रीकै जस्तो आवाज कसरी निस्क्यो ? 

यस्ता घटना नेपालका चारहजार गाउँघरमा कति होलान् कति ? यसरी जनमानसमा बलियो जरो गाडेको अन्धविश्वासको पर्खाल कानुनको डण्डाले मात्र भत्काउन सकिएला ? 

चश्मा नभएको भए

लालपानी माध्यमिक विद्यालय, शिवगञ्जमा कक्षा ७ पढ्दाको कुरा हो । चश्मा लाएर कक्षामा आएको निहुँमा सहपाठी कृष्णप्रसाद उप्रेतीको गालामा एकाएक शिक्षक रत्नमान श्रेष्ठले चड्कन लगाए । कुन अभियोगमा चड्कन लगाइयो केही थाहा भएन । रत्न सरले भुटभुटिँदै यति मात्र भने - ‘खुब हिरो बनेर कक्षामा आउने’ ।

भोलिपल्टसम्ममा त्यो चड्कन रत्नसरका लागि महंगो साबित भइसकेको थियो । आँखाको समस्याका कारण चिकित्सकले चश्मा लगाउन दिएको प्रेसक्रिप्सन देखाएपछि रत्नसरलाई विद्यार्थीको गालामा बर्साएको त्यो आफ्नै गालामा बजि्रए झैँ भयो । ‘उपकारी व्यक्ति निहुरिन्छ निरन्तर’ भन्ने कवि शिरोमणि लेखनाथ पौड्यालको पंक्ति पछ्याउँदै होला रत्नसरले विद्यार्थीसित माफी मागे ।

बालखैमा आफ्नै सामुन्ने देखेको यो घटनापछि चश्माबाट बाह्र हात परै रहनु पर्नेरहेछ भन्ने पाठ सिकियो । घरमा जिबा (हजुरबा) ले पढ्दा लगाउने चश्मा पनि छुनु नहुनेरहेछ भन्ने लाग्यो । लाग्यो, ठूल्दाइले बेलाबखत लगाउने कालो चश्मा पनि दाइ नभएको मौका छोपेर लगाउनु ठीक हैन रै’छ ।

२०५६ मा रत्नराज्यलक्ष्मी कलेज भर्ना भएपछि सोचेको थिएँ -विज्ञान पनि पढ्न नपाए पनि मेजर म्याथ (गणित) लिएर पढुँ । एक सातासम्म गणित कक्षामा धाउँदा शिक्षकले कालोपाटीमा लेखेको ठम्याउनै नसकेपछि गणितको सपना आधाबाटोमै तु्हियो । यसबीचमा दिदी भेनाको फोटो स्टूडियोमा फोटोग्राफर बन्दा कैयौँचोटी फोकस आउट फोटो खिचियो र गालीको सगरमाथा पनि बेहोरियो ।

२०५७ मा कम्प्युटर सिक्न पाटनढोकास्थित कम्प्युटर सेक्सन धाउँदा पुष्टि भो मेरो आँखाको ज्योति त आंशिक कमजोर भइसकेको रहेछ । सहपाठी बहिनी मन्दिरा शाक्यले सल्लाह दिइन् - दाइ तपाईको त आँखा कमजोर भइसकेछ । डा. नारायणी श्रेष्ठसित जचाउँदा नतीजा निस्क्यो - मैले माइनस १.५ पावरको चश्मा लाउनुपर्ने रहेछ । समय बितिसकेपछि अब पो घोत्लिन मन लाग्यो - मेरो आँखा किन कमजोर भयो ? फोटो स्टूडियोको डार्करुममा बसेर काम गर्नाले कि रातभर कम्प्युटरमा गेम खेल्नाले ?

चश्मा बिनाको जीन्दगीको कल्पना गर्न छाडेको धेरै वर्षपछि यो साता केही साथीहरुले प्रश्न गरे - तपाईको चश्मामा पावर पनि छ ? सुत्दा आठ घण्टाबाहेक नौ वर्षयता चश्मा छाड्न सकेकै होइन । तैपनि प्रश्न चाहिँ अर्कै कोणबाट तेर्सियो । एक मन लाग्यो ‘हैन, पावर छैन । मैले नक्कल पार्न मात्र चश्मा लगाको’ भन्दिऊँ कि । कसैले टाउकोमा, कसैले छातीमा, कसैले कम्मरमा चश्मा लाएको छ्यास्सछ्यास्ती देखेका ती साथीहरुले मलाई त्यस्तो प्रश्न सोध्नु अस्वाभाविक पनि हैन भन्ने लाग्यो ।

छलाङ मार्ने गरी बढिरहेको चश्माको पावरका कारण तीनमिटर परको अक्षर ठम्याउन नसक्ने अवस्थामा पुगेको म बेलाबेलामा सोच्छु - आखिर यो चश्माको आविस्कार कसले गर्‍यो होला ? जसका कारण मेरो जीवन जेनतेन घसि्रइरहेको छ । जसोतसो धानिइरहेको छु । यदि चश्मा नहुँदो हो त ? कल्पना मात्र गर्दा पनि कहाली लाग्छ - म घरको कुनै कुनामा थुपि्ररहेको हुन्थेँ होला । जीवन र जगतलाई चर्मचक्षुले स्पर्श गर्नबाट वञ्चित हुन्थेँहोला । अथवा मेरो देखभालका लागि अर्को एकजनाको पनि जीवन त्यतिकै बित्ने थियो होला ।

धन्य छ, चश्मा तिमीलाई कसले आविस्कार गर्‍यो ? जसका कारण आज म र मजस्ता धेरै मानिसले जीवन र जगतलाई भौतिकरुपमा नियाल्न पाएका छन् 

नचाहँदा नचाहँदै बनेका हिरो

त्यसो त सगरमाथाको चुचुरो छुने आप्पा शेर्पाको कुनै धोको होइन । अझ कीर्तिमान बनाउने त उनले सपनामा पनि चिताएका थिएनन् । धेरैको जीवन सगरमाथाको टुप्पो त के फेदीसम्म पनि नटेकी बित्छ । तर आप्पा शेर्पा, जसले उद्देश्य नराखिकनै सगरमाथा आरोहणमा एकपछि अर्को कीर्तिमान बनाएका छन् ।

बिहीबार बिहान ८ बजे सगरमाथाको चुचुरोमा 'जलवायु परिवर्तन रोक, हिमालयलाई बाँच्न देऊ' अंकित व्यानर फहराउँदै आप्पाले आफूलाई १९ औँपटक विश्वको सबैभन्दा अग्लो भूगोलमा पुर्‍याए । १३ महिनाअघि आफैँले कायम गरेको सबैभन्दा बढीपटक सगरमाथा चढ्ने मानवको कीर्तिमान आफैँले तोडे । 

थामे, सोलुखुम्बुका ४९ वषर्ीय आप्पा १२ वर्षको छँदा आफ्ना गोठाला पिताको निधन भएपछि परिवार पाल्न पर्वतारोहण पेशामा लागेका हुन् । पिताको मृत्युपछि आमा इलाफुटी, दुई दिदी र दुई भाइको जिम्मेवारी लाक्पा तेञ्जिङको थाप्लोमा आइपर्‍यो । भरियाका रुपमा यस पेशामा लागेका आप्पाले एकजना डेनिस समाजसेवीको मद्दतले सोलुकै हिमालयन ट्रस्ट स्कुलमा भर्ना भए । तर दुई बर्ष नबित्दै पर्वतारोहणले आप्पालाई तानिहाल्यो । 

आप्पाले १९८८ मा पहिलोपटक सगरमाथा आरोहण शुरु गरे । तर उनी ८ हजार ५०० मिटरभन्दा माथि जान सकेनन् । विगत केही वर्षयता कीर्तिमानमाथि कीर्तिमानको भारी बोकिरहेका आप्पाको शुरुका तीन आरोहण प्रयास विफल भएका थिए । सन् १९९० मे १० मा उनले रोब हल, ग्यारी बल र एडमण्ड हिलारीका नाति पिटर हिलारीसित पहिलोपटक सगरमाथाको आरोहण आरम्भ गरेका थिए । 

त्यसपछिका वर्षहरुमा भने आप्पाले कहिल्यै पछि फर्केर हेर्नु परेको छैन । त्यसयताका १९ वर्षमा उनले १९ सै पटक सगरमाथा चढिसकेका छन् । सन् १९९६ र २००१ मा उनले सगरमाथा चढेनन् तर १९९२ मा एकैवर्ष दुईपटक सगरमाथा चढे । आत्मीय पर्वतारोही मित्र बाबुछिरी शेर्पाको आरोहणकै क्रममा निधन भएपछि सन् २००३ मा आप्पाले पर्वतारोहणबाट सन्यासको घोषणा पनि गरेका थिए । तर त्यो कार्यान्वयन भने भएन । 

सन् २००६ को डिसेम्बरदेखि आप्पा अमेरिकाको ड्रापरमा श्रीमती र छोराछोरी समित बसिरहेका छन् । आप्पाले पटकपटक भन्ने गरेका छन् - ँकीर्तिमान राख्ने कुनै योजना पनि थिएन । मैले कीर्तिमान राख्ने सपना पनि कहिल्यै देखिना । म कहिल्यै कीर्तिमानको पछि लाग्दिना पनि’ 

तर के गर्नु जब कीर्तिमान नै आप्पाको पछि लागिदिन्छ 

जंगी अड्डाबाट बाँडियो भिडियो

प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डको भनाइ समेटिएको विवादास्पद भिडियो टेप नेपाली सेनाको सैनिक मुख्यालयबाट बाँडिएको पाइएको छ ।

सरकारले रुक्माङद कटवाललाई प्रधानसेनापतिबाट हटाउन स्पष्टीकरण सोधेपछि मुख्यालयले सो भिडियो टेप राष्ट्रपति डा. रामवरण यादव, नेकपा एमाले का वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपाल र केपी शर्मा ओली, नेपाली काँग्रेस सभापति गिरिजाप्रसाद कोइराला तथा संविधानसभामा रहेका विभिन्न राजनीतिक दलका नेताहरुलाई बाँडेको स्रोतले बताएको छ ।

यस्तैगरी, सेनाले उक्त भिडियो नेपालस्थित भारतीय राजदूत, अमेरिकी राजदूत तथा विभिन्न कुटनीतिक नियोगमा अंग्रेजी भाषामा उल्थासहित वितरण गरेको स्रोतले जानकारी दिएको छ ।

कटवाल प्रधानसेनापति रहेका बखत डेढवर्ष अघि एक जनमुक्ति सेनाको सहयोगमा सो भिडियो टेप जनमुक्ति शिविरबाट बाहिर ल्याइएको थियो ।

कटवालका तत्कालीन स्टाफ मेजर डिकबहादुर थापाले भिडियो बाहिर ल्याउन जनमुक्ति सेनाका एक उपकमाण्डरसित सम्पर्क सुत्रको काम गरेको स्रोतले बतायो । टेप बाहिर ल्याउने योजना सफल पारेवापत मेजर थापालाई कटवालले पुरस्कृत समेत गरेका थिए । उनलाई पुरस्कृत गरेर अहिले संयुक्त राष्ट्रसंघीय मिसन अन्तर्गत कंगो पठाइएको छ ।

चितवनको शक्तिखोरस्थित जनमुक्ति सेनाको तेस्रो डिभिजनमा १८ महिना अघि माओवादी अध्यक्ष प्रचण्डले राजनीतिक प्रशिक्षण दिने क्रममा तयार पारिएको भिडियो बाहिर ल्याउन सैनिक मुख्यालयले ती छापामारलाई तीन किस्तामा पैसा पठाएको थियो ।

उपकमाण्डर तहका ती छापामारलाई नेपाली सेनाले मोवाइल समेत किनिदिएको थियो भने टेप तयारीको सम्पूर्ण जिम्मा डिकबहादुर थापालाई दिइएको थियो’ स्रोतले बतायो । थापाले कटवालको सीधा सम्पर्कमा रहेर टेप हात पारेको पनि स्रोतले थप्यो । स्रोतका अनुसार कटवालले त्यतिबेलै जनमुक्ति सेनामा विद्रोह गराउन लागि ती उपकमाण्डरलाई प्रस्ताव गरेका थिए ।

डेढवर्ष अघि प्राप्त भिडियोलाई राष्ट्रपति, राजनीतिक दलहरु, कुटनीतिक नियोग र सञ्चारमाध्यममा लैजानु अघि प्रिन्सिपल स्टाफ अफिसर्स पीसीओजको बैठक समेत बसेको थियो । बलाध्यक्ष कुलबहादुर खड्कालाई नबोलाइएको सो बैठकको निर्णय अनुसार नै भिडियोलाई वितरण गरिएको थियो । तर भिडियो सञ्चारमाध्यमबाट प्रसारण गरिने योजना भने सेनाले राष्ट्रपतिलाई सुनाएको थिएन ।

भिडियोको सम्पादन तथा वितरण सेनाको मनोवैज्ञानिक अपरेसन कार्य महाशाखाले गरेको थियो । नेपाली सेनाका प्रवक्ता रमिन्द्र क्षेत्री सो महाशाखाको स्थापनाकालदेखि प्रमुख छन् ।

स्रोतका अनुसार भिडियोलाई प्राविधिक रुपमा गुणस्तरीय बनाउने काम महाशाखाका कम्प्युटर अपरेरटर बालकृष्ण शर्माले गरेका थिए । भिडियो अत्यन्तै रफ थियो, बालकृष्णले त्यसलाई सम्पादन गरेर स्तरीय बनाएका हुन्’ स्रोतले भन्यो ।

द्वन्द्वकालमा माओवादीविरुद्ध मनोवैज्ञानिक दुस्प्रचार फैलाउन खडा गरिएको सो महाशाखा अहिले पनि क्रियाशील छ । स्रोतका अनुसार महाशाखाले माओवादीबाट हत्या गरिएका पत्रकार ज्ञानेन्द्र खड्का तथा माओवादीबाट गरिएको बस आगजनीमा मारिएकी बालिका काजोल खातुनका बारेमा पनि भिडियो तयार गरी कुटनीतिक नियोगमा वितरण गरेको थियो ।

पछिल्लो समयमा सो महाशाखाले सैनिक रणनीति र नेपालको प्रतिरक्षा रणनीति पनि तयार गरेको छ ।

ब्रिगिडियर जनरल रमिन्द्र क्षेत्री उनका सहोदर भाइ कर्णेल रतिन्द्र क्षेत्री, प्रमुख सेनानीहरु विनयविक्रम राणा, सुरेन्द्रसिंह रावल, अनुपजंग राणा र कर्णेल सन्तोषबल्लभ पौडेल सो महाशाखामा कार्यरत् हुनुहुन्छ । ब्रिगिडियर जनरल क्षेत्री र राणा बाहेक अन्य सो विभागमा काजमा ल्याइएका छन । कर्णेल क्षेत्री पूर्व राजा ज्ञानेन्द्रका स्टाफ थिए भने थापा रेञ्जर गणका गुल्मपति, पौडेल गणेशदल गणका गणपति र रावल स्टाफ कलेजबाट काजमा आएका थिए ।

भिडियो कटवाललाई सरकारले स्पष्टीकरण सोधेपछि बाहिर ल्याइएको थियो । सुरुमा एउटा साप्ताहिकले यही भिडियोबाट समाचार बनाएको थियो । राष्ट्रपति यादवले कटवाललाई प्रधानसेनापतिमै काम गर्न पत्राचार गरेर असंवैधानिक कदम चालेको भन्दै प्रधानमन्त्री प्रचण्डले राजिनामा दिएपछि यो भिडियोलाई मूलधारका सञ्चारमाध्यमबाट प्रसारण र प्रकाशन गरेका थिए ।